Asansör Saptırma Kasnağı Satın Alma Rehberi | Türleri | Fiyatları | Markaları

Asansör saptırma kasnağı, çekişli asansör sistemlerinin güvenli, verimli ve sorunsuz çalışmasını sağlayan en temel mekanik bileşenlerden biridir. Genellikle göz önünde olmasa da, halatların yönlendirilmesi ve sistemdeki kuvvet dengesinin sağlanmasında hayati bir rol oynar. Bu makalede, saptırma kasnağının ne olduğundan başlayarak, çeşitleri, değişim süreçleri ve Türkiye’deki pazar durumuna kadar tüm detayları ele alacağız.

---

Asansör saptırma kasnağı (İngilizce: Deflector Sheave, Idler Pulley), halk arasında “avare kasnak” veya “palanga kasnağı” olarak da bilinen, herhangi bir motordan güç almadan serbestçe dönen bir makaradır. Temel görevi, asansörün çelik halatlarını tahrik kasnağı (motor kasnağı), kabin ve karşı ağırlık arasında yönlendirmek, onların doğru açıda ve hizada kalmasını sağlamaktır.

Tahrik kasnağının aksine, saptırma kasnağı halatlara hareket vermek için bir güç uygulamaz; sadece halatların izleyeceği yolu belirler. Özellikle 2:1 askı (palanga) sistemlerinde kullanılarak, motorun kaldırması gereken yükü yarıya indirir ve bu sayede daha küçük ve verimli motorların kullanılmasına olanak tanır. Bu sistemde kabin hızı, halat hızının yarısı olur.

Asansör Saptırma Kasnağının Bileşenleri

Bir saptırma kasnağı grubu üç ana parçadan oluşur:

1. Kasnak (Sheave/Pulley): Üzerinde çelik halatların oturması için tasarlanmış özel kanallara (yivlere) sahip, genellikle dökme demirden veya poliamid malzemeden üretilen tekerlek şeklindeki ana parçadır.
2. Şaft (Mil): Kasnağın üzerine monte edildiği, yüksek mukavemetli alaşımlı çelikten imal edilmiş sabit bir eksendir. Şaft dönmez, kasnak onun etrafında döner.
3. Rulman (Bearing): Şaft ile kasnağın iç yuvası arasına yerleştirilen ve sürtünmeyi en aza indirerek kasnağın akıcı, sessiz ve serbest bir şekilde dönmesini sağlayan bilyeli yataklardır. Genellikle kasnağın her iki tarafında birer adet bulunur.

Asansörün tüm parçalarını öğrenmek ister misiniz? : Asansör Nasıl Çalışır? Asansör Parçalarına İlişkin Görsel Bir Rehber

Saptırma Kasnağı Çeşitleri

Saptırma kasnakları, kullanıldıkları malzeme ve montaj yerine göre sınıflandırılabilir:

• Malzemeye Göre:

• Dökme Demir Kasnaklar: En yaygın türdür. Kendi içinde pik döküm (GG25) ve daha dayanıklı, esnek olan sfero döküm (GGG40, GGG50) olarak ikiye ayrılır. Sfero döküm, aşınmaya ve darbelere karşı daha dirençlidir.

• Poliamid Kasnaklar: Mühendislik polimerlerinden üretilen modern kasnaklardır. Daha hafif, daha sessiz ve halatlara daha az zarar veren bir yapıya sahiptirler.

• Montaj Yerine Göre:

• Kabin Üstü Kasnak: 2:1 askı sistemlerinde kabin karkasının (iskeletinin) üzerine monte edilir.

• Karşı Ağırlık Üstü Kasnak: Yine 2:1 veya benzeri sistemlerde karşı ağırlık karkasının üzerine monte edilir.

• Saptırıcı (Yönlendirme) Kasnak: Makine dairesinde veya kuyu içinde, halatların motora veya diğer bileşenlere doğru açıyla gitmesini sağlamak için kullanılır.

Kaliteli ve Uygun Bir Asansör Saptırma Kasnağının Özellikleri

Yüksek kaliteli bir saptırma kasnağı şu özelliklere sahip olmalıdır:

• Doğru Malzeme: Özellikle yoğun kullanılan asansörler için sfero döküm (GGG40 ve üstü) veya sertifikalı, yüksek kaliteli poliamid malzeme tercih edilmelidir.
• Hassas Kanal İşçiliği: Halat kanalları, halat çapına tam uygun, pürüzsüz ve simetrik olmalıdır. Kanallardaki herhangi bir kusur, çelik halatların hızla aşınmasına neden olur.
• Dengeli Yüzey Sertliği: Kanal yüzeyleri, halatın sürtünmesine dayanacak kadar sert, ancak halatın kendisini aşındıracak kadar sert olmamalıdır. Bu denge, hem kasnağın hem de halatın ömrü için kritiktir.
• Dinamik Balans: Kasnak, üretim sonrası dinamik olarak balanslanmalıdır. Bu, özellikle yüksek hızlı asansörlerde titreşim ve gürültüyü önler.
• Güvenilir Rulmanlar: Uzun ömürlü ve sorunsuz bir çalışma için tanınmış ve kaliteli markaların rulmanları kullanılmalıdır.

Asansör Saptırma Kasnağının Ağırlığı

Kasnağın ağırlığı; çapına, genişliğine (kanal sayısına) ve yapıldığı malzemeye bağlı olarak büyük ölçüde değişir.

• Çap: Çap büyüdükçe ağırlık artar.
• Kanal Sayısı: Daha fazla halat taşıyan (örneğin 6 kanallı) bir kasnak, daha az halat taşıyan (örneğin 4 kanallı) bir kasnaktan daha geniştir ve ağırdır.
• Malzeme: Dökme demir kasnaklar, aynı boyutlardaki poliamid kasnaklardan %70-80’e varan oranlarda daha ağırdır.

Genel olarak bir saptırma kasnağının ağırlığı, küçük boyutlar için yaklaşık 15-20 kg’dan başlar ve büyük, yüksek kapasiteli asansörler için 100 kg’ı aşabilir.

Saptırma Kasnağı Şaftı Nedir?

Şaft veya mil, saptırma kasnağının etrafında döndüğü sabit, silindirik çelik bir parçadır. Bu parça, asansörün kabin karkası, karşı ağırlık şasesi veya makine sehpası gibi sabit bir yapıya cıvatalarla monte edilir. Şaftın kendisi dönmez. Görevi, halatlar aracılığıyla kasnağa uygulanan tüm yükü taşımak ve kasnağın stabil bir eksende dönmesini sağlamaktır.

Saptırma Kasnağı Rulmanı Nedir?

Rulman (bilyeli yatak), sabit şaft ile dönen kasnak arasına yerleştirilen mekanik bir elemandır. İçindeki bilyeler sayesinde, iki yüzey arasındaki sürtünmeyi minimuma indirir. Bu, kasnağın çok az bir kuvvetle, akıcı, sessiz ve verimli bir şekilde dönmesini sağlar. Rulmanların zamanla aşınması veya bozulması, kasnaktan anormal sesler gelmesinin en yaygın nedenidir.

Saptırma Kasnağı Muhafazası Nedir ve Ne İşe Yarar?

Saptırma Kasnağı Muhafazası (Pulley Guard), kasnağın etrafına belirli bir mesafede monte edilen, genellikle metalden yapılmış bir koruma elemanıdır. Bu parça, asansör güvenliği için standartlara göre zorunludur ve iki temel amaca hizmet eder:

1. Halatın Yerinden Çıkmasını Önlemek: En önemli görevidir. Ani duruş-kalkışlar, sarsıntılar veya halat gerginliğinin anlık azalması gibi durumlarda, halatların kanallardan dışarı fırlamasını engeller.
2. Personel Güvenliğini Sağlamak: Bakım sırasında teknisyenin elinin, kıyafetlerinin veya kullandığı aletlerin dönen kasnak ve hareketli halatlarla temasını önleyerek iş kazalarına karşı koruma sağlar.

Poliamid Saptırma Kasnağı Nedir?

Dökme demir yerine, özel takviyeli bir polimer olan poliamidden üretilmiş kasnaklardır. Bu modern kasnakların başlıca avantajları şunlardır:

• Hafiflik: Dökme demir muadillerine göre çok daha hafiftirler. Bu, montajı kolaylaştırır ve sistem üzerindeki ölü yükü azaltır.
• Sessiz Çalışma: Malzemenin doğal yapısı titreşimi sönümler ve daha sessiz bir sürüş sağlar.
• Azaltılmış Halat Aşınması: Poliamidin yüzeyi, çelik halatlarla daha az sürtünme yaratarak halatların ömrünü uzatır.
• Korozyon Direnci: Paslanmazlar, bu da onları nemli ortamlar için ideal kılar.

Asansör Saptırma Kasnağı Ne Zaman Değiştirilmelidir?

Saptırma kasnağının ömrü dolduğunda veya hasar gördüğünde değiştirilmesi gerekir. Değişim zamanının geldiğini gösteren belirtiler şunlardır:

• Kanallarda Aşırı ve Düzensiz Aşınma: Halat kanallarının V şeklini alması, keskinleşmesi veya derinliğinin azalması.
• Anormal Sesler: Kasnak bölgesinden gelen gıcırtı, sürtme, uğultu veya vuruntu sesleri (genellikle rulman arızasının işaretidir).
• Titreşim: Kasnağın balansının bozulması veya rulmanların hasar görmesi sonucu çalışma sırasında titreşim oluşması.
• Fiziksel Hasar: Kasnak gövdesinde gözle görülür bir çatlak veya kırık tespit edilmesi.

Bu belirtilerden herhangi biri fark edildiğinde, yetkili asansör bakım firması tarafından kontrol edilmeli ve gerekirse kasnak değiştirilmelidir.

Hidrolik Asansörlerde Saptırma Kasnağı Nasıldır?

Evet, saptırma kasnakları sadece çekişli asansörlerde değil, indirekt etkili (halatlı) hidrolik asansörlerde de kullanılır. Bu sistemde hidrolik piston doğrudan kabine bağlı değildir. Bunun yerine, pistonun tepesine bir saptırma kasnağı monte edilir. Çelik halatların bir ucu kuyu dibinde sabitlenir, pistonun üzerindeki bu kasnaktan dolanır ve diğer ucu kabinin altına bağlanır. Piston 1 metre yukarı hareket ettiğinde, palanga etkisiyle kabini 2 metre yukarı çeker. Bu, daha kısa pistonlarla daha fazla seyir mesafesi elde etmeyi sağlar.

Gearless (Dişlisiz) Asansörlerde Saptırma Kasnağı Nasıldır?

Saptırma kasnakları, modern makine dairesiz (MRL) ve dişlisiz motorlu asansör sistemlerinin ayrılmaz bir parçasıdır. Bu sistemler, verimliliği artırmak için genellikle 2:1 askı oranını kullanır. Bu nedenle, hem kabin karkasının üzerinde hem de karşı ağırlık karkasının üzerinde saptırma kasnakları bulunur. Halatlar, motorun tahrik kasnağından geçtikten sonra bu saptırma kasnakları etrafında dolanarak kuyu tavanındaki sabit noktalara bağlanır. Dişlisiz sistemlerdeki halat hızları yüksek olduğu için, bu kasnakların çok yüksek kalitede, hassas işlenmiş ve dinamik balansı mükemmel yapılmış olması, konforlu ve sessiz bir sürüş için zorunludur.

Türkiye’de Bulunan Asansör Saptırma Kasnağı Markaları

Türkiye pazarında hem yerli üretim hem de ithal birçok marka bulunmaktadır. Başlıca markalardan bazıları şunlardır:

• Yerli Markalar: Sektörde uzun yıllardır faaliyet gösteren Metroplast, Özbeşler, Prolift, Akel Asansör, Akar Asansör gibi firmaların kaliteli döküm ve poliamid kasnakları yaygın olarak kullanılmaktadır.
• Yabancı Markalar: Dünyaca ünlü İtalyan markaları Alberto Sassi ve Montanari ile Alman markası Wittur’un ürünleri, özellikle yüksek hızlı ve yüksek kaliteli projelerde tercih edilmektedir. Ayrıca KONE, Schindler gibi global asansör firmaları da kendi sistemlerine özel kasnaklar kullanmaktadır.

En İyi Asansör Saptırma Kasnağı Hangi Markadır?

“En iyi” marka kavramı, asansörün özelliklerine ve bütçeye göre değişir.

• Yüksek Performans ve Kalite İçin: Yüksek binalar, yoğun trafikli ofisler veya lüks konutlardaki asansörler için genellikle Alberto Sassi, Montanari, Wittur gibi Avrupa menşeli, kendini kanıtlamış markalar en iyi seçenek olarak kabul edilir. Bu markalar, malzeme kalitesi, mühendislik ve uzun ömür açısından en üst standartları sunar.
• Fiyat/Performans Odaklı Projeler İçin: Standart konut asansörleri için, Türkiye’de üretim yapan ve sfero döküm (GGG serisi) gibi kaliteli malzemeler kullanan güvenilir yerli markalar, hem uygun maliyetli hem de standartları karşılayan çok iyi birer alternatiftir.

Nihayetinde en iyi kasnak; asansör projesinin teknik gereksinimlerine (halat çapı, askı oranı, hız, kapasite vb.) tam olarak uyan, sertifikalı ve güvenilir bir tedarikçiden alınmış kasnaktır.

Asansör Saptırma Kasnağı Nasıl Değiştirilir?

UYARI: Bu işlem, ciddi güvenlik riskleri taşıdığı için kesinlikle yetkili ve tecrübeli asansör teknisyenleri tarafından yapılmalıdır. Amatör müdahaleler ölümcül kazalara yol açabilir. Genel süreç adımları aşağıdaki gibidir:

1. Güvenlik Önlemleri: Asansör bakım (revizyon) moduna alınır. Kabin ve karşı ağırlık, mekanik olarak kilitlenir veya zincirlerle sabitlenerek hareket etmeleri engellenir.
2. Halat Gerginliğini Alma: Halatların gerginliği, özel yöntemlerle güvenli bir şekilde boşaltılır.
3. Eski Kasnağın Sökülmesi: Kasnak muhafazası sökülür. Şaftı tutan cıvatalar gevşetilerek eski kasnak, şaft ve rulmanlar bir bütün olarak yerinden çıkarılır.
4. Yeni Kasnağın Takılması: Yeni kasnak, yeni rulmanlar ve şaft montajı yapılır. Cıvatalar, üreticinin belirttiği tork değerinde (tork anahtarı kullanarak) sıkılır.
5. Halatların Yerleştirilmesi ve Ayarlanması: Halatlar yeni kasnağın kanallarına dikkatlice oturtulur ve tüm halatların gerginliği birbiriyle eşit olacak şekilde ayarlanır.
6. Son Kontroller ve Test: Kasnak muhafazası yerine takılır. Asansör güvenlik modundan çıkarılır ve normal çalışmada birkaç kez tam tur yaptırılarak ses, titreşim ve genel çalışma performansı test edilir.

Türkiye’de Asansör Saptırma Kasnağı Fiyatları

Türkiye’de saptırma kasnağı fiyatları 2025 yılı itibarıyla çok geniş bir aralığa sahiptir. Fiyatı etkileyen ana faktörler şunlardır:

• Marka: İthal Avrupa markaları, yerli markalara göre birkaç kat daha pahalı olabilir.
• Malzeme: Poliamid kasnaklar ve sfero döküm (GGG) kasnaklar, standart pik döküm (GG) kasnaklardan daha yüksek fiyatlıdır.
• Boyut ve Kapasite: Kasnağın çapı ve üzerindeki kanal sayısı arttıkça fiyat da artar.
• Set Halinde Satış: Fiyatın sadece kasnağı mı yoksa şaft ve rulmanları da içeren komple bir seti mi kapsadığı önemlidir.

Net bir fiyat bilgisi almak için, asansörün teknik özelliklerini belirterek Türkiye’deki güvenilir asansör yedek parça tedarikçilerinden teklif almak en doğru yöntemdir. Fiyatlar, döviz kurları ve hammadde maliyetlerindeki değişimlere göre sürekli güncellenmektedir.