Asansörler, günümüzün dikey ulaşımını sağlayan en karmaşık ve aynı zamanda en güvenli sistemlerden biridir. Bu yüksek güvenlik seviyesi, her biri hayati bir göreve sahip olan bir dizi emniyet sistemi ve bileşeninin bir arada çalışmasıyla elde edilir. Bu kilit parçalardan biri olan ve asansör kuyusunun en alt kısmında yer alarak son güvenlik kalesi olarak görev yapan bileşen tampon veya darbe sönümleyicidir. Bu makale, bu kritik parçayı, çeşitlerini, standartlarını ve seçimindeki önemli noktaları kapsamlı bir şekilde inceleyecektir.
Asansör Tamponu Nedir?
Asansör Tamponu (Elevator Buffer), asansör kabininin ve karşı ağırlığın hareket yolunun en alt ucunda, “kuyu dibi” (Pit) olarak adlandırılan bölüme monte edilen bir güvenlik ekipmanıdır. Tamponun temel görevi, kabin veya karşı ağırlığın en alt kattaki normal duruş seviyesini geçip kuyu tabanına tehlikeli bir şekilde yaklaşması durumunda, bu elemanları güvenli bir şekilde durdurmaktır.
Unutulmamalıdır ki tamponlar, asansörün normal çalışma sisteminin bir parçası değildir ve yalnızca acil durumlarda ve sistemin kontrol dışına çıkması halinde devreye girer. Bu işlevleri, yalnızca kaza anında devreye girerek yolcuları koruyan otomobil hava yastıklarına benzetilebilir.
Asansörün tüm parçalarını öğrenmek ister misiniz? : Asansör Nasıl Çalışır? Asansör Parçalarına İlişkin Görsel Bir Rehber
Asansör Tamponu Çeşitleri
Asansör tamponları, kinetik enerjiyi yönetme şekillerine göre iki ana kategoriye ayrılır:
- Enerji Depolayan Tip Tamponlar (Energy Accumulating Buffers): Bu tip tamponlar, kinetik enerjiyi kendi bünyelerinde biriktirir ve üzerlerindeki kuvvet kalktığında bu enerjiyi bir yay gibi geri bırakır. Bu kategori kendi içinde şunları içerir:
- Yaylı Tampon (Spring Buffer): Genellikle büyük bir çelik sarmal yaydan oluşur.
- Poliüretan Tampon (Polyurethane Buffer): Yüksek elastikiyete sahip polimer bir malzemeden yapılmıştır.
- Enerji Sönümleyen Tip Tamponlar (Energy Dissipating Buffers): Bu tip tamponlar daha gelişmiştir ve kinetik enerjiyi hidrolik mekanizmalar aracılığıyla ısıya dönüştürerek sönümler (yok eder). Bu süreç, son derece yumuşak ve tamamen kontrollü bir duruş sağlar.
- Hidrolik Tampon (Hydraulic Buffer): Bu ailenin tek üyesidir ve en karmaşık, en güvenli tampon tipi olarak kabul edilir.
Bu tipler arasındaki seçim, aşağıda detaylandırılacağı üzere, başta asansörün beyan hızı olmak üzere birçok faktöre bağlıdır.
Asansör Tamponunun Bileşenleri
Tamponların yapısı ve bileşenleri, tiplerine göre tamamen farklılık gösterir.
-
Poliüretan/Yaylı Tampon Bileşenleri:
-
Ana Gövde: Darbeyi emme görevini üstlenen poliüretan blok veya çelik yay.
-
Taban Plakası (Base Plate): Tamponun kuyu dibindeki beton kaideye montajı için kullanılan metal plaka.
-
Bağlantı Elemanları: Taban plakasını kaideye sıkıca sabitlemek için kullanılan cıvata ve somunlar.
-
Hidrolik Tampon Bileşenleri:
-
Silindir (Cylinder): Hidrolik yağı içeren tamponun ana gövdesi.
-
Piston veya Plançer (Piston/Plunger): Kabinin çarpmasıyla silindirin içine doğru hareket eden parça.
-
Hidrolik Yağ (Hydraulic Fluid): Küçük deliklerden (orifislerden) geçerek enerjiyi sönümleyen akışkan.
-
Orifisler (Orifices): Hızı yavaşlatmak için gereken direnci oluşturan, silindir içindeki kalibre edilmiş delikler.
-
Geri Getirme Yayı (Return Spring): Kabin tamponun üzerinden kalktıktan sonra pistonu orijinal ve tamamen açık konumuna geri getiren yay.
-
Yağ Seviye Göstergesi (Oil Level Indicator): Tampon içindeki yağ miktarının yeterli olup olmadığını gözle kontrol etmek için kullanılır.
-
Güvenlik Kontağı (Safety Switch): Pistonun tamamen açık konumda olup olmadığını asansörün kumanda panosuna bildiren çok önemli bir elektrik anahtarıdır. Eğer tampon, görevini yaptıktan sonra başlangıç konumuna dönmezse, bu kontak asansörün tekrar hareket etmesini engeller.
Poliüretan Asansör Tamponu
Plastik tampon olarak da adlandırılan poliüretan tampon, enerji depolayan tipte bir darbe sönümleyicidir. Bu tamponlar, mühendislik ürünü hücre yapısına ve yoğunluğa sahip özel bir polimer olan poliüretandan üretilir.
Temel Özellikleri:
- Hız Sınırı: İlgili standartlara göre (TS EN 81-20), bu tip tamponların kullanımı sadece beyan hızı en fazla 1.0 m/s olan asansörler için uygundur.
- Çalışma Prensibi: Kabin çarptığında, bu tampon sıkışarak enerjiyi içinde depolar. Bu süreç, hidrolik tiplere göre daha sert bir duruşa neden olur.
- Avantajları: Çok uygun fiyatlı olması, kolay montaj, bakım gerektirmemesi (yağ seviyesi kontrolü gibi) ve neme, yağa ve grese karşı yüksek direnç göstermesi avantajlarıdır.
- Kullanım Alanları: Düşük katlı konut binalarında, ev asansörlerinde ve düşük hızlı hidrolik asansörlerde yaygın olarak kullanılır.
Hidrolik Asansör Tamponu
Hidrolik tampon, bir otomobilin amortisörüne benzer bir çalışma prensibine sahip, en gelişmiş ve en güvenli asansör tamponu tipidir. Bu tamponlar enerji sönümleyici kategorisindedir.
Temel Özellikleri:
- Hız Sınırı: Beyan hızı 1.6 m/s’den fazla olan asansörlerde bu tip tamponların kullanımı zorunludur. Bununla birlikte, her hızdaki asansör için kullanılabilirler ve son derece yumuşak, kontrollü bir duruş sağlarlar.
- Çalışma Prensibi: Kabinin çarpmasıyla piston, yağ dolu silindirin içine itilir. Yağ, küçük orifislerden geçmeye zorlanır ve bu hidrolik direnç, kinetik enerjiyi ısıya dönüştürerek yok eder. Sonuç, düzgün ve güvenli bir yavaşlamadır.
- Avantajları: Üstün güvenlik seviyesi, ani şok olmadan yumuşak ve kontrollü duruş, ve özellikle yüksek hızlar olmak üzere tüm hızlarda kullanılabilirlik.
- Dezavantajları: Poliüretan tipe göre çok daha yüksek fiyatlı olması ve yağ seviyesi ile güvenlik kontağının çalışmasını doğrulamak için periyodik denetim gerektirmesi.
Türkiye’de Bulunan Asansör Tamponu Markaları
Türkiye’deki asansör bileşenleri pazarı, hem güçlü yerli üreticileri hem de saygın yabancı markaları içerir. En bilinen tampon markalarından bazıları şunlardır:
- Yerli Markalar:
- Metroplast: Poliüretan tamponlar da dahil olmak üzere plastik ve kauçuk bazlı asansör bileşenleri konusunda Türkiye’nin en tanınmış üreticilerinden biridir.
- Has Asansör: Türkiye asansör sektörünün bir diğer büyük ve köklü ismidir.
- Fabre: Özellikle güvenlik bileşenleri alanında tanınan bir yerli markadır.
- İthal Markalar (Genellikle Avrupa Menşeli):
- Wittur (Almanya): Kalitesi ve ileri mühendisliği ile tanınan, dünyanın en büyük asansör bileşenleri üreticilerinden biridir. Özellikle yüksek hızlı projelerde tercih edilir.
- Oleo (İngiltere): Enerji emilim sistemleri ve hidrolik tamponlar konusunda uzmanlaşmış, dünya çapında büyük ve yüksek hızlı projelerde kullanılan bir markadır.
- Monteferro (İtalya): Ürünleri Türkiye pazarında da bulunan büyük bir Avrupalı asansör bileşenleri tedarikçisidir.
- DYNATECH (İspanya): Tamponlar da dahil olmak üzere asansör güvenlik ekipmanları konusunda uzmanlaşmış saygın bir İspanyol markasıdır.
Uygun Asansör Tamponu Seçim Kriterleri
Yanlış bir tampon seçimi, tüm asansör sisteminin güvenliğini tehlikeye atabilir. Bu nedenle, seçim yaparken aşağıdaki kriterler dikkatle göz önünde bulundurulmalıdır:
- Asansörün Beyan Hızı (Rated Speed): Bu, ilk ve en önemli kriterdir. Tampon tipini (poliüretan veya hidrolik) belirler ve TS EN 81-20 standardına göre seçim yapılmalıdır.
- Toplam Kütle (Kabin + Beyan Yükü): Tampon, olası maksimum kütleyi taşıyacak şekilde tasarlanmış olmalıdır. Kabin tamponu için bu kütle, “boş kabin kütlesi + beyan yükü”ne eşittir. Bu kütle aralığı (minimum ve maksimum), tamponun tip etiketinde belirtilmiştir.
- Tampon Strok Mesafesi: Tamponun sıkışma mesafesi (strok), yavaşlama ivmesinin güvenli sınırlar içinde (ortalama 1g veya 9.81 m/s²’yi geçmeyecek şekilde) kalmasını sağlamak için beyan hızının %115’i dikkate alınarak standarttaki formüllere göre hesaplanmalıdır.
- Standartlara Uygunluk ve Sertifikasyon: Kullanılacak tüm tamponlar, TS EN 81-50 standardına göre akredite laboratuvarlar tarafından verilmiş tip onay sertifikasına sahip olmalıdır. Bu, parçanın güvenli ve doğru çalıştığının garantisidir.
- Marka ve Üretim Kalitesi: Başarılı bir üretim geçmişine sahip saygın markaları seçmek, parçanın kalitesini ve dayanıklılığını garanti eder.
Türkiye’deki En İyi Asansör Tamponu Markası
Mutlak anlamda “en iyi” markayı belirlemek mümkün değildir, çünkü en iyi seçim her projenin özel ihtiyaçlarına bağlıdır.
- Yüksek katlı, yüksek hızlı ve prestijli projeler için en üst düzeyde güvenlik ve yumuşak performans istendiğinde, Wittur ve Oleo gibi birinci sınıf Avrupa markaları genellikle en iyi seçenekler olarak kabul edilir.
- Standart hızlara sahip konut ve ticari projeler için, Metroplast (poliüretan için) gibi saygın yerli üreticiler veya Ametal gibi diğer büyük yerli bileşen tedarikçileri, mükemmel fiyat-performans dengesi sunan ve tüm standart gerekliliklerini karşılayan ürünler sağlarlar.
Sonuç olarak, “en iyi tampon”, teknik özellikleri (hız, kütle ve strok) asansörünüzün özellikleriyle tam olarak eşleşen, geçerli bir standart sertifikasına sahip olan ve uzman bir teknisyen tarafından doğru şekilde monte edilen tampondur.
Türkiye’de Asansör Tamponu Fiyatları
Asansör tamponu fiyatları oldukça değişkendir ve aşağıdaki faktörlere bağlıdır:
- Tampon Tipi: Hidrolik tamponların fiyatı, poliüretan tamponlardan kat kat daha fazladır.
- Marka: İthal Avrupa markaları, daha yüksek üretim kalitesi, ileri teknoloji ve ithalat maliyetleri nedeniyle yerli markalara göre daha pahalıdır.
- Kapasite ve Strok: Daha ağır ve daha hızlı asansörler için gereken daha yüksek kütle kapasitesi ve daha uzun strok mesafesi, fiyatı artırır.
- Döviz Kurları: İthal markaların fiyatları doğrudan döviz kurlarındaki dalgalanmalardan etkilenir.
Genel bir fikir vermek gerekirse, bir çift poliüretan tamponun maliyeti projenin toplam parça maliyetinin küçük bir kısmını oluştururken, yüksek hızlı bir asansör için bir çift hidrolik tamponun maliyeti bütçede önemli bir kalem olabilir. Fiyat teklifi almak için doğrudan tedarikçilerle iletişime geçmek en doğrusudur.
Yorum yok